تاريخچه شيلات و فعاليت هاي آن پس از پيروزي انقلاب اسلامي در گيلان


درياي خزر و رودخانه هاي فراوان استان گيلان از ديرباز محل صيد و صيادي مردمان اين ديار بوده است و صيادي در اين استان قدمت بسيار ديرينه دارد.

ماهياني همچون سفيد، سوف، کفال، کپور، کلمه، سيم، سس ماهي، ماش ماهي، ماهي آزاد ، اردک ماهي، کاس کولي و ماهي کيلکا عمده ماهياني بود که توسط صيادان در خزر به شيوه بستن سد " شيل "، گستردن تور و ديگر شيوه ها صيد مي شد.
البته ماهيان غضروفي که خاويار گرانبها نيز از آن استحصال مي شود نيز در خزر به وفور موجود بود که توسط روسيه صيد مي شد.
اما زمان تاسيس اداره اي براي نظارت بر صيد و صيادي در شمال کشورکه شيلات نام گرفت به حدود 100 سال پيش باز مي گردد.

نگاهي به تاريخچه صيد و صيادي در سواحل جنوبي درياي خزر

از زمان صفويه رفت و آمد بازرگانان و ماهيگيران روسيه تزاري به گيلان و ساير نواحي شمال ايران آغاز شد آنها با پرداخت مبالغ ناچيز و با تقديم هدايا به حکام کرانه هاي خزر اجازه صيد گرفتند.
در زمان قاجار که با بهره برداري از آبزيان درياي خزر آشنائي بيشتري حاصل شد. رودخانه هاي مختلف در فصول مهاجرت ماهيان از سوي حکومت ولايتي به اشخاص مورد نظر واگذار مي شد که از اين طريق منافع سرشاري نصيب حاکم و کارگزاران وي مي شد.
بعد از انعقاد معاهده ننگين ترکمانچاي سالها استفاده از منابع آبزيان خزر در دست روسيه بود گرچه در دوره هايي مانند صدراعظمي امير کبير کوشش هايي براي بهره مندي ايران از اين منابع صورت گرفت و پيمان في مابين لغو و براي ورود منافع حاصل از صيادي به خزانه کشور ، صيدگاه ها اجاره داده شد.
بعد از قتل اميرکبير و در زمان ناصرالدين شاه، دولت در برابر پافشاري روسها عقب نشست و توسط ميرزا حسين خان سپهسالار شيلات، درياي خزر را با رودهايي که از ايران به درياي مذکور مي رسيد درمقابل پنجاه هزار تومان به ليانازوف اجاره داد.طبق اين اجاره نامه کليه آبهاي قابل صيادي از رودخانه آستارا تا رودخانه اترک (مرز شرقي ايران) در اجاره ليانازوف قرار گرفت.
کمپاني ليانازوف براي مراقبت از صيد شيلات را به دو ناحيه استرآباد و آستارا تقسيم نمود و مقراراتي را براي صيد اعلام کرد، اجازه صيد در کليه آب هاي شمالي ايران که به درياي خزر وارد مي شود، بدون محدوديت در اختيار کمپاني ليانازوف گذاشته شد و تمام رودخانه ها را به خوانين محلي اجاره داده و مستاجرين نيز مي توانستند صيد خود را به ديگران واگذار کنند.
کمپاني، سواحل دريايي رودخانه هاي سفيد رود ،بابل رود، تجن، قره سو، گرگان وخليج هاي آسترآباد و انزلي را در مالکيت خود داشت و اعلام نمود که صيادان فقط مي توانند به صيد ماهيان حلال فلسدار بپردازند.
اصولاً قرارداد کمپاني ليانازوف مربوط به بهره برداري از ماهيان خاوياري بود که آنها با حيله هاي گوناگون صيد ماهيان فلسدار شمال ايران را به قرار داد خود ملحق و کليه آبزيان صيد شده را به روسيه منتقل نمودند و به همين جهت در هيچ يک از اسناد و مدارک موجود در تشکيلات شيلات شمال تا قبل از سال 1312 خورشيدي آماري از ميزان صيد نمي توان يافت .
در سال1923 سرانجام براي بهره برداري از ماهبان سواحل جنوبي درياي خزر بين دولت ايران و اتحاد جماهير شوروي قراردادي منعقد شد و يک شرکت مشترک تحت عنوان شرکت ((مختلط ماهي ايران وشوروي )) بهره برداري از ماهيان آبهاي شمال ايران را آغاز کرد.
محدوديت هاي ناشي از کنترل صيد در مناطق شمال ايران موجب شد که صيادان به تبعيت از شرايط حاکم برصيد گروههاي مختلف صيادي را بوجود آورند .
در سال 1306 قرارداد بين نمايندگان ايران وشوروي به امضا رسيد و شرکت مختلط ماهي ايران و شوروي طي 25 سال فعاليت مداوم لطمات جبران ناپذيري بر زنجيره حيات و اقتصاد مبتني بر بهره برداري مستمر از منابع طبيعي به خصوص آبزيان وارد ساخت.
با توجه به آمار صيد و بهره برداري از ماهيان دريايي خزر مربوط به دوره قبل از ملي شدن شيلات و سالهاي بعد از آن به روشني مي توان کاهش شديد ذخاير ماهيان را در محدوده فعاليتهاي صيادي شيلات ملاحظه نمود.

ملي شدن شيلات توسط دکتر مصدق


از تاريخ 12بهمن سال 1331 دکتر مصدق که از آثار شوم امتياز بهره برداري شيلات توسط روسها آگاهي داشت، شيلات را ملي اعلام نمود. هيات وزيران در شهريور ماه 1332 آئين نامه صيد ماهي را تصويب نمود که در آن آئين نامه کليه شرايط مربوط به صيد و صيادي و وسايل و آلات صيد و صدور پروانه صيد و حفاظت آبها تعيين و مشخص گرديد.
لايحه قانوني اساسنامه شرکت سهامي شيلات ايران نيز در تاريخ تير ماه 1332 به تصويب مجلس رسيد. وزارت دارائي به عنوان نماينده دولت در امر بهره برداري از درياها و رودخانه ها و درياچه ها تحت مديريت شرکت سهامي شيلات ايران فعاليت هاي مربوط به بهره برداري از اين منابع را عهده دار گرديد، سپس به وزارت کشاورزي انتقال يافت از سال 1346 به مدت 4 سال شرکت سهامي شيلات فعاليتهاي بهره برداري و تشکيلاتي خود را زير نظر وزير منابع طبيعي و با نظارت مستقيم هيئت مديره ادامه داد. 

شيلات بعد از انقلاب اسلامي

در شهريور سال 1366 شرکت سهامي شيلات (شمال وجنوب) زير پوشش وزارت جهاد سازندگي قرار گرفت تا در راستاي هدف هاي خودکفايي و تامين نيازهاي اقتصادي کشور به تلاش و کوشش خود ادامه دهد. با توجه به سياست دولت دربرنامه دوم توسعه کشور مبني بر واگذاري امور اجرايي به بخش خصوصي شيلات ايران واگذاري تاسيسات شيلاتي را به بخش خصوصي آغاز نموده است که نمونه آن صيد ماهيان استخواني است که گروه هايي صيادي تحت عنوان تعاوني هاي پره فعاليتهاي صيادي خود را انجام مي دهند. 

تغيير شيوه صيد توسط اداره کل شيلات گيلان

تغيير شيوه صيد از روش دامگستر به روش پره به منظور حفاظت از ذخاير آبزيان از جمله اقدامات اداره کل شيلات گيلان بود.
شيلات صيادان را در قالب تعاوني هاي صيادي پره ساماندهي کرد که اکنون به حدود 57 تعاوني در طول سواحل خزر در گيلان مي رسد.

علت نام گذاري شيلات

در گويش گيلکي به سدهاي چوبي که در قديم براي صيد ماهي در نزديک مصب رودخانه به دريا مي بستند شيل مي گفتند و از آنجا که اين اداره کار ساماندهي امور صيد و صيادي در گيلان را به عهده داشت شيلات نام گرفت.
با توجه به محدود بودن ذخاير آبزيان خزر و خطر انقراض گونه هاي موجود در آن اداره کل شيلات گيلان از ابتدا آبزي پروري را به عنوان يکي از اهداف مهم خود قرار داد.
در سال هاي پس از انقلاب اسلامي محققان شيلات اين مساله را با جديت هرچه تمام تر دنبال کرده و همچنان به دستاوردهاي جديدي نائل مي شوند.

مقايسه آبزي پروري قبل و بعد از انقلاب اسلامي در گيلان


قبل از انقلاب اسلامي عمده فعاليت هاي تکثير و پرورش آبزيان شامل تکثير و پرورش ماهيان خاوياري به منظور حفظ و بازسازي ذخاير درياي خزر و همچنين پرورش کپور ماهيان در بخش هاي دولتي و غيردولتي به شکل بسيار محدود و با در نظر گرفتن سطح زير کشت شرکت سپيدرود 500 هکتار با ميزان توليد هزار تن انواع ماهيان پرورشي انجام مي شد.
بعد از پيروزي انقلاب شکوهمند اسلامي علاوه بر سير صعودي در فعاليتهاي آبزي پروري موجود مانند افزايش تعداد کارگاه هاي تکثير و مزارع پرورش ماهيان گرمابي ، استفاده از منابع با ظرفيت ها و بسترهاي جديد مانند پرورش ماهيان گرمابي در آب بندانها ، مزارع شاليزاري ، پرورش ماهيان خاوياري ، پرورش ماهيان زينتي ، پرورش ماهيان سردآبي با استفاده از آب رودخانه ها ، آب چاه و مزارع شاليزاري مورد توجه قرار گرفت .

پرورش ماهيان گرمابي توسط شيلات گيلان

مديرکل شيلات گيلان به ايرنا گفت: تعداد مزارع تکثير ماهيان گرمابي استان از يک مرکز در سال 1358 اکنون به هشت مرکز با توان توليد حدود 50 ميليون قطعه بچه ماهي گرمابي رسيده است .
مهندس " هادي رفيعي " اظهار داشت : تعداد مزارع منفرد پرورش ماهيان گرمابي از 270 مزرعه به مساحت 500 هکتار با توان توليد يکهزار تن در سال 58 به تعداد دو هزار و 359 مزرعه به مساحت چهار هزار و 410 هکتار با توان 19 هزار و 900 تن در سال 1388 رسيده است .
وي افزود: پرورش ماهيان گرمابي در شاليزار در 397 مزرعه با مساحت 383 هکتار و ميزان توليد 325 تن و همچنين پرورش ماهي در آب بندان 585 مزرعه به مساحت دو هزار و 577 هکتار با ميزان توليد چهار هزار و 50 تن انجام شد. 

ميزان کل توليد ماهيان گرمابي

به گفته وي بر اساس مستندات موجود ميزان کل توليد ماهيان گرمابي در سال 58 حدود يکهزار تن بود که اين ميزان با 2400 درصد افزايش امسال به 24 هزار تن رسيده است .

پرورش ماهيان سردآبي

سابقه اي از پرورش ماهيان سردآبي قبل از پيروزي انقلاب اسلامي در گيلان وجود ندارد .
بعد از انقلاب اسلامي با تلاش و کوشش متخصصان شيلاتي و با همت بهره برداران ، پرورش اين گونه با اهميت در مزارع منفرد و مزارع خرد ، آب چاه و شاليزاري انجام شد.
تا پايان سال 88 پرورش ماهي قزل آلا در 43 مزرعه منفرد با مساحت 41 هزار و 968 متر مربع با ميزان توليد 750 تن ، 42 مزرعه خرد تيپ ( آب چاه) به مساحت هشت هزار و 124 متر مربع با ميزان توليد 150 تن ، 60 مزرعه شاليزاري به مساحت 30 هزار متر مربع با ميزان توليد 100 تن و يک قفس به مساحت 294 متر مربع با توليد 9 تن انجام مي گيرد.
کل ميزان توليد ماهيان در بخش سردآبي در سال 88 حدود دو هزارو 100 تن است .

پرورش ماهيان خاوياري

قبل از پيروزي انقلاب اسلامي تکثير و پرورش ماهيان خاوياري کاملا در انحصار دولت و به منظور بازسازي ذخاير ماهيان خاوياري در خزر انجام مي شد .
اکنون با تلاش و کوشش کارشناسان داخلي ، پرورش ماهيان خاوياري در دو مزرعه به مساحت پنج هزار و 478 متر مربع با ميزان توليد 110 تن انجام مي شود .
تکثير و رهاسازي ماهيان خاوياري نيز از سه هزار و 245 قطعه قبل از انقلاب اسلامي بعد از انقلاب به دو و ميليون و 500 هزار قطعه افزايش يافت .

پرورش ماهيان زينتي

قبل از انقلاب پرورش ماهيان زينتي در گيلان رواج نداشت اما پس از انقلاب با کمک متخصصان و کارشناسان و مسئولان امر تعداد 9 مزرعه با مساحت 470 متر مربع با ميزان توليد يک ميليون و 617 هزار قطعه بچه ماهيان زينتي مشغول فعاليت است .
در مجموع پيش بيني مي شود در پايان سال 88 کل توليد آبزيان در استان بالغ بر 25 هزار تن باشد.
* تشکيل ادارات شهرستان براي خدمات رساني بهتر به مردم يکي از اقدامات خوب شيلات پس از انقلاب اسلامي است .

بازسازي آب بندانها

بعد از پيروزي انقلاب اسلامي سه هزار هکتار آب بندان در سطح استان بازسازي شد که بخش عمده اي از آن يعني يکهزار و 672 هکتار مربوط به امسال است . 

تکثير وبازسازي ذخاير و رهاسازي بچه ماهيان

شيلات گيلان هم اکنون داراي سه مرکز تکثير و بازسازي به نام مرکز تکثير و بازسازي ذخاير ماهيان استخواني شهيد انصاري، مرکز تکثير و بازسازي ذخاير ماهيان خاوياري دکتر شهيد بهشتي و مرکز تکثير وبازسازي ذخاير ماهيان خاوياري شادروان دکتر يوسف پور است .
در طول سالهاي بعد از انقلاب اين مراکز با بهره مندي از دانش متخصصان فعال شيلاتي هر ساله ميليونها قطعه بچه ماهي را پرورش و به ذخاير درياي خزر افزوده است .
ميزان ماهيان سفيد تکثيرو رهاسازي شده در استان طي 30 سال انقلاب بالغ بر 12 ميليارد قطعه بوده است .
تکثير و رهاسازي بچه ماهيان سفيد توسط مراکز شيلاتي در گيلان قبل از انقلاب حدود 12 هزار قطعه بود که امسال به 210 ميليون قطعه رسيده است .
_ افزايش گونه هاي تکثير شده
طي اين سالها گونه هاي تکثير شده با تلاش محققان شيلات گيلان از چهار گونه به 12 گونه رسيده است .
تکثير ماهي سيم از سال 1371 آغاز شد و اکنون به حدود 113 ميليون قطعه رسيده است .
تکثير ماهي سوف نيز از سال 69 آغاز شد و از آن هنگام تاکنون بيش از يک ميليارد و 160 ميليون قطعه تکثير و رهاسازي شده است .
تکثير کپور ماهيان نيز از سال 1361 تا سال 1379 ادامه داشت که مقدار 12 ميليون و 640 هزار قطعه تکثير شد و از سال 79 به 9 کارگاه بخش خصوصي واگذار شده است .
مساحت زير کشت تکثير و پرورش ماهي از يکهزار و پنچ هکتار قبل از انقلاب اکنون به شش هزار و 300 هکتار رسيده است .
مديرکل شيلات گيلان در خاتمه گفت : اين اداره به توليد بيشتر محصولات شيلاتي بر اساس برنامه توسعه پنجم ، کاهش هزينه توليد آبزيان ، توسعه پرورش ماهيان خاوياري ، پرورش ماهي در قفس در دريا ، ساماندهي بازار ماهي ، توسعه صنايع مرتبط به محصولات شيلاتي به عنوان ديگر اهداف خود همت گمارده است .
روز 12 بهمن سالروز ورود امام خميني (ره) به کشور و آغاز دهه فجر هم زمان با روز ملي شدن شيلات است .

منتشر شده توسط گروه خبری فارمنا در تاریخ ۱۳۸۸ دوشنبه ۱۲ بهمن
نسخه چاپی

نظرات


تا کنون نظری برای این خبر ارسال نشده است

نظر شما

نام:  
پست الکترونیکی:  
نظر شما: