خرچنگ گردآبی


باوجودگذشت چندین دهه ازتحقیق وپژوهش هنوزسوالاتی درباره وضعیت ورفتارخرچنگ آبی بانام علمی Callinectes sapidus وجوددارد. این موجودموردتوجه بسیاری ازتولیدکنندگان محصولات شیلاتی است. علی رقم تلاش بسیاری ازمحققان هنوزکسی نتوانسته است یک روش مفیدبرای تولیداین خرجنگها ازطریق تخم هایشان وپروش آنها بصورت یک حیوان قابل فروش دربازارارائه دهد .

مقدمه

باوجودگذشت چندین دهه ازتحقیق وپژوهش هنوزسوالاتی درباره وضعیت ورفتارخرچنگ آبی بانام علمی Callinectes sapidus وجوددارد. این موجودموردتوجه بسیاری ازتولیدکنندگان محصولات شیلاتی است. علی رقم تلاش بسیاری ازمحققان هنوزکسی نتوانسته است یک روش مفیدبرای تولیداین خرجنگها ازطریق تخم هایشان وپروش آنها بصورت یک حیوان قابل فروش دربازارارائه دهد .

تاکسونومی :

اسم علمی خرچنگ آبی Callinectes sapidus است . تاکسونومی و طبقه بندی این خرچنگ به شرح زیر است:
سالهای زیادی است که صیدپرورش آن درخلیج Chesapeake به عنوان یک سرگرمی می باشند. هنوزموارداسرارآمیزی درمورد رفتار این موجود وجود داردوشلیدهیچ کش اطلاعات دقیقی درمورداین خرچنگها که شناگرهای زیبایی هستند، نداشته باشید .

فوق راسته Eukaryota
راسته Animalia
زیر راسته Metazoa
شاخه Arthropoda
رده Crustacea
زیر رده Malacostraca
فوق راسته Eumalacostraca
راسته Decapoda
زیر راسته pleocymata
زیرین راسته Brachyura
بخش Eubrachyura
زیر بخش Heterotremata
فوق خانواده Portunoidea
خانواده Portunoidae
جنس Callinectes

هشت گونه Callinectes در خلیج مکزیک شناسایی شد.
C. ornatus C. danae C. bocourti
C. rathbunae C. similis C.exasperatus
C. sapidus
C. sapidus گونه اصلی موجود در آبهای lousiana است. معمولا C. similis در آبهای با شوری بالاتر از C. spidus وجود دارد. و بطور معمول در شوری پایین مصبها جایی که C. sapidus وجود دارد، یافت نمی شود.
اسم های عمومی آن به شرح زیر است:
خرچنگ آبی، خرچنگ آبی آتلانتیک، خرچنگ نر jimmy نامیده می شود که معمولا چنگالها و پاهای آبی روشن دارند. ماده جوان Sally crab یا she crab نامیده می شود. ماده های بالغ حامل تخم خرچنگ اسفنجی ( sponge crab) نامیده می شوند.

مرفولوژی:


خرچنگهای آبی 10 پا دارند جفت عقبی پاهای آنها پارویی شکل است. که معمولا قسمت بالای آن(carapace) زیتونی یا سبز متمایل به آبی است، چنگالها در قسمت زیرین آبی روشن هستند. این خرچنگها بااستفاده ازسه جفت پاهای میانی که دارای نوک تیزهستندراه می روداین موجودازچنگالهای گازانبری برای دفاع ازخود وشکاراستفاده می کند.
خرچنگهای آبی تغییر شکل جنسی آشکاری را نشان می دهند. خرچنگ های آبی نر شکم T شکل دارند که بسادگی از ماده های هم سن قابل تشخیص هستند. ماده های نابالغ شکم های مثلثی شکل با بندهای بهم جوش خورده دارند، با این وجود در پوست اندازی نهایی یا جنسی (پوست اندازی و آغاز بلوغ جنسی) شکم ماده های بالغ پهن و گرد می شود.
تغییرات مرفولوژیکی آنقدر متمایز از یکدیگرند که می توان به آسانی آنها را در گونه های مختلف مشخص کرد. این خانواده در بین خرچنگهای گرد بیشترین سازگاریهای مرفولوژیکی را جهت شنا کردن دارد. پیشروی آنها در آب از طریق حرکت قایق رانی پاهای عقبی که شبیه پارو است انجام می شود.درواقع دوجفت ضمایم پشتی درگونه های بدست آمدهبانام لاتینcallinectes (به زبان یونانی یعنی شناگرزیبا) مانند.... ومسطح است که ... شده ازاین خرچنگهایک شناگرواقعی سایرخرچنگ آبی در حد محدود به سمت جلو شنا می کند اما خیلی خوب به سمت عقب شنا می کند. شکل( 1) آناتومی خرچنگ (خرچنگ آبی) را نشان می دهد.
محدوده اصلی خرچنگ آبی از Nova scotia و سرتاسر خلیج مکزیک تا آرژانتین شمالی، از جمله Bermda و antilles است. این خرچنگ بندرت در شمال Cape cod وجود دارد. اما در Naine , Nova scotia نیز به دنبال سالهای گرم متوالی یافت می شود.
خرچنگ آبی احتمالا از طریق آب توازن کشتی ها به اروپا ، شمال آفریقا و جنوب غربی آسیا منتقل شده است.
چرخه زندگی خرچنگ آبی وابسته به مصب و شامل چرخه پیچیده پلانکتونی ، نکتونی و مراحل کفزی است که در سرتاسر محیط های ساحلی نزدیک به مصب یافت می شود.
تنوع زیستگاه در بین محیطهای مصبی به نیازمندیهای فیزیولوژیکی خاص در هر مرحله از چرخه زندگی وابسته است.
ماده های در حال تخم ریزی و مراحل اولیه Zoeal (لاروی) در آبهای مناطق مصبی نزدیک به دریا و آبهای مجاور دریا که شوری آب بیشتر از p.p.t 20 است و سطح لازم برای رشد Zoeal را فراهم می کند، ساکن می شوند. معمولا مرحله بعد از Zoeal در خلیج باز سپری می شود. در مرحله Megalopal دوباره به مصب بر می گردند و عمدتا کفزی می شوند . بنظر می رسد پراکندگی جوونایل ها (juvenile) و خرچنگهای بالغ در مصبها توسط ارتباط پیچیده فاکتورهای غیرزنده، غذایی و دیگر فاکتور های زنده تعیین می شود.
خرچنگهای آبی نوجوان (juvenile) پراکندگی وسیع فصلی و منطقه ای را در مصب نشان می دهند. اما با آبهای با شوری پایین یا متوسط و انواع بسترهای نرم – گلی، اغلب نزدیک به زیستگاههای با پوشش گیاهی، در ارتباط هستند.
خرچنگ های آبی بالغ پراکندگی گسترده تری دارند و در انواع متنوعی از بسترها، در آبهای شیرین، مصبی و آب های کم عمق اقیانوس ها وجود دارند. خرچنگهای آبی بزرگ (یعنی خرچنگ هایی با پهنای کاراپاس mm 85-80 ) اکثرا در خلیج ها و نهرهای بزرگ فراوانترند.
هر چند که خرچنگهای آبی بزرگ در کل سیستم مصبی وجود دارند، اما آنها به لحاظ فصلی با توجه به شوری و جنسیت پراکنده می شوند. در کل نرها در مناطق با شوری یایین ، قسمتهای بالای خلیج و انشعابات فرعی فراوانند، در حالیکه ماده ها در مناطق با شوری بالا در قسمتهای پایین تر خلیج و قسمتهای میانی تا پایین تر انشعابات فرعی فراوانترند و زمستان را در آبهای جنوبی خلیج می گذارنند. در Louisianan ، خرچنگ های آبی در 305 کیلوکتری (mi 189) بالای رودخانه Atchafalaya مشاهده شد.
خرچنگهای آبی یکی از رایج ترین بی مهره گان بزرگ مصبی هستند و معمولا در کل سیستم فراوانند. پیک فراوانی خرچنگهای بالغ در طول ماههای گرم است. در طول زمستان خرچنگها در مناطق جزر و مدی جمع می شوند . خرچنگهای آبی نوجوان (juvenile) در طول ماه زمستان بیشتر در آبهای مصبی با شوری پایین تا متوسط وجود دارند.
فراوانی جمعیت خرچنگ آبی به طور چشمگیری از سالی به سال دیگر تغییر می کند. خرچنگ آبی یک گونه مهم استراتژیست است که از طریق تولید تعداد زیاد خرچنگ نوجوان، رشد سریع، سریع رسیدن به بلوغ جنسی، میزان مرگ و میر پایین، و چرخه زندگی کوتاه شناخته می شود. چنین گونه هایی تغییرات میان سالانه زیادی را نشان می دهند زیرا فاکتورهای فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی بشدت فراوانی را تحت تاثیر قرار می دهند.

چرخه زندگی خرچنگ آبی

رشد و پوست اندازی

رشد در سخت پوستان ده پا پله ای است ، یعنی در فاصله بین دو پوست اندازی رشد صورت می گیرد . در طول دوره بین دو پوست اندازی ، پوست سخت می شود و رشد متوقف می شود، در هر پوست اندازی پوست انداخته می شود و رشد سریع در یک دوره خیلی کوتاه قبل از اینکه پوست جدید سخت شود اتفاق می افتد. بنابراین شامل 2 بخش است. یکی رشد ناشی از پوست اندازی یاافزایش در اندازه است که در یک پوست اندازی اتفاق می افتد و دیگری فاصله پوست اندازی ( طول instar) یا مدت زمان فاصله بین دو پوست اندازی متوالی است. مکانیزم کنترل پوست اندازی ارتباط متقابل بین هورمون بازدارنده تولید شده در غده سینوسی X- organ واقع در پایه چشمی و هورمون پوست اندازی ecdyson تولید شده در y- organ واقع در قسمت پیشین پایه چشمی است. دقیقاً قبل از پوست اندازی، نمکهای غیرآلی از اسکلت خارجی خارج می شوند و در سنگ معده و جاهای دیگر ذخیره می شوند. اسکلت خارجی قدیمی توسط آنزیم هایی در مایع پوست اندازی شکسته شده و یک کوتیکول جدید ترشح می شود. خرچنگ بسرعت آب جذب می کند، اسکلت قدیمی در طول sutures بین کاراپاس و sternum شکسته شده و انداخته می شود. در ادامه با تجمع مجدد نمکهای معدنی حفظ شده کوتیکول جدید سفت می شود. رشد بافت سریع است؛ پهنای کاراپاس خرچنگ آبی در 6 ساعت پس از پوست اندازی از 160-10 میلی متر به حداکثر گستره اسکلت خارجی شان می رسد. در طول دوره بین دو پوست اندازی آب بافت با پروتئین جایگزین می شود.
لارو خرچنگ آبی معمولا طی 7 مرحله زوآئی در طول 49-31 روز و یک مرحله megalopal که 20-6 روز طول می کشد رشد می کند. رشد نوجوانها (juvenile) و بالغین طی یکسری فازهای پوست اندازی و بین پوست اندازی انجام می شود. که هر کدام با توجه به تعداد پوست اندازیهایی که از مرحله megalops انجام می شود یک مرحله "crab" نامیده می شوند. اندازی پهنای کاراپاس ""First crabs حدود mm 5/2 است که طی تغییر شکل و رشد به سمت خرچنگ بالغ 20-18 پوست اندازی را انجام می دهد. شکل شماره(2) چرخه زندگی خرچنگ آبی را نشان می دهد.
دوره های بین دو پوست اندازی باافزایش شن افزایش می یابد، اما این دوره ها معمولا با دسترسی زیاد به غذا ، رژیم غذایی مناسب و درجه حرارت بالای آب کوتاه می شود. خرچنگ های کوچک به کرات پوست اندازی می کنند. (5-3 روز) خرچنگهای نوجوان هر 10 تا 14 روز پوستاندازی می کنند و هر 20 تا 50 روز 3 اینچ بیشتر می شوند. تعداد پوست اندازی طبق سایز است. mm 5 پهنای کاراپاس در هر 5-3 روز؛ 10 تا حدود 100 میلی متر پهنای کاراپاس هر 15-10 روز ؛ خرچنگهای بزرگتر در 25-20. روز فاصله های پوست اندازی خرچنگ های آبی نوجوان سخت تاثیر درجه حرارت آب هم است. فاصله های پوست اندازی در زمستان نسبت به تابستان 3تا 4 بار طولانی تر است. پوست اندازی در درجه حرارت پایین تر از 13 درجه سانتیگراد تقریبا متوقف می شود.
متوسط افزایش رشد در هر پوست اندازی در خرچنگ های آبی با تغییر پذیری زیاد مشخص شده است. متوسط درصد افزایش رشد از %9/11 برای ماده جوونایل های کوچک (پهنای کراپاس mm 9/19 -10) ، % 7/33 برای ماده های بزرگتر (پهنای کاراپاس mm 9/109 -100)، % 4/14 برای جوونایل های کوچک تر (پهنای کاراپاس mm 9/19-10 ) و % 9/32 برای نرهای بزرگتر (پهنای کاراپاس mm 9/89-80) متفاوت است.
خرچنگ های بزرگتر اغلب در مناطق با شوری پایین وجود دارند، تصور می شود یک ارتباط منفی بین اندازه با شوری وجود دارد. مطالعات آزمایشگاهی اثرات شوری را روی رشد خرچنگ های آبی ارزیابی کرد، هر چند نتایج متفاوتی بدست آمد.
هیچ اطلاعاتی در مورد حداکثر سن خرچنگ آبی در خلیج مکزیک وجود ندارد، هر چند برآورد شد که خرچنگ های آبی حداکثر به سن 4 سال در فلوریدا و 8-7 سال در خلیج Chesapeake رسیده است.
خودبری( قطع ارادی اجزا) و ترمیم مجدد در خرچنگ آبی عادی است.یک بررسی نشان داد که % 25-19 خرچنگهای آبی پاهایشان را یا از دست داده بودند یا دوباره ترمیم کردند. زائده سالم از طریق ترمیم بدنبال پوستاندازی بعدی تشکیل می شود، با این وجود برای ترمیم 100 درصد عضو شاید نیاز به 3 پوست اندازی باشد.

تولید مثل (جفت گیری و تخمریزی)

خرچنگهای آبی Heterosexual هستند و تغییر شکل جنسی آشکاری را نشان می دهند. بر خلاف اکثر موجودات دریایی، جفت گیری و تخمریزی در خرچنگ آبی در زمانهای مختلف انجام می شود. معمولا جفت گیری در آبهای لب شور از February تا November انجام می شود، اوج جفتگیری در march تا july است. ماده ها تنها در انتهای پوست اندازی زمانیکه پوست نرمی دارند جفت گیری می کنند، اما تصور می شود نرها چندین بار جفت گیری می کنند.
جفت گیری در مناطق که ماده ها برای پوست اندازی انتخاب می کنند. ( مناطق کم عمق با سواحل باتلاقی یا بسترهایی از گیاهان غوطه ور) انجام می شوند. تحقیقات نشان داد که خرچنگهای آبی برای جفت گیری پیامهای شیمیایی که فرومون نامیده می شود آزاد می کنند.
خرچنگ نرمعمول1 تا 2 اینچ بزرگتر از جفتش است. جنس نر از خرچنگ ماده به علت پوست نرم و آسیب پذیرش نسبت به شکارچیان محافظت می کند. پس از جفت گیری ، جنس نر مراقبت از خرچنگ ماده را تا زمانیکه پوستش سخت شود ادامه می دهد.
دسته های اسپرماتوزوئید بیضوی شکل که اسپرماتوفور نام داد به spermatheca ماده منتقل می شود. اسپرماتوزوئیدهای زنده در گیرنده های اسپرمی ماده برای باروری بعدی او ویست ها ( تخمک های نابالغ) ذخیره می شوند. اسپرم درگیرنده های اسپرمی ماده یکسال یا بیشتر زنده می ماند و برای تخمریزی مجدد استفاده می شود. بعد از جفت گیری، ماده ها به آبهای باشوری بالاتر در قسمتهای پائین تر مطلب یابد اقیانوسها می رسند. تخمریزی در نزدیکی ساحل اقیانوس ( در آبهای با شوری بالا در قسمتهای پائین تر مصب، گذرگاههای جزرو مدی) حدود یک یا دو ماه پس از جفت گیری در بهار یا تابستان انجام می شود. معمولاً ماده هایی که در پائیز یا زمستان جفت گیری کردند در بهار بعدی تخمریزی می کنند.
در طول تخم ریزی اوویست ها با فشار از تخمدان به داخل گیرنده اسپرمی، جایی که آنها لقاح می یابند، میروند سپس تخم های باروشده با فشارخارج می شوند و به انشعابات داخلی پاهای شنا تا تشکیل یک توده بزرگ تخم به رنگ زرد روشن ، می روند.
ماده ها بیش از 2 میلیون تخم تولید می کنند، اما فقط یک تخم به ازای هر میلیون، زنده میماند و بالغ می شود. تخم ها تا زمانیکه هچ شوند درزیر شکم نگه داشته می شوند. توده تخم در ابتدا نارنجی روشن است و همان اندازه که جنین رشد می کند و زرده تخم را مصرف می کند رنگ آن تیره می شود.
ماده های حامل توده تخم خرچنگهای اسفنجی ( sponge crab) نامیده می شوند که طی قانونی در جنوب کارولینا حفاظت می شوند، بدین معنی که اگرصید شوند باید فوراً به آب برگردانده شوند.قطر تخم ها حدوداً mm 25/0 است. تخم ها پس ا زحدود 2 هفته به صورت لارو zoea هیچ می شوند که طول آن 100/1 اینچ است. عرض megalopae حدود 10/1 اینچ است. که در این زمان به آبهای مصبی مملو از مواد غذایی مهاجرت می کنند. خیلی زود پس از ساکن شدن در خورهای شور، megalopae به مرحله first crab می رسد. خرچنگهای هیچ شده در April یا may عرض آنها تا November 2 تا 3 اینچ می شود و تا August سال بعد به 5 اینچ یا بیشتر می رسند. پس از یکسال عرض این خرچنگها، 3 تا 4 اینچ می شود . ماده ها پس از 20-18 پوست اندازی پست لاروی به بلوغ می رسند. خرچنگهای نر پس از 18 یا 19 پوست اندازی پست لاروی به بلوغ می رسند. زمان بلوغ تولید مثلی به درجه حرارت آب و طول فصل رشد وابسته است. خرچنگهای آبی در خلیج مکزیک ممکن است در 12-10 ماهگی بالغ شوند درحالیکه خرچنگهای cheasapeake در 18 ماهگی یا بیشتر بالغ می شوند. درکل بیشترخرچنگها بیش ازیک تادوسه سال طول می کشدتابه بلوغ برسند. بطورمتوسططول دوره زندگی خرچنگها بیش ازسه سال است درهرصورت آنهاحداکثرمی توانند5 تا8 سال عمرکنند.

عادات غذایی روابط متقابل شکار و شکارگری

خرچنگ آبی در مرحله zoea فیلترفیدر است، هم فیتوپلانکتون و هم زئوپلانکتون مصرف می کند. در مرحله megalopae چنگالها به خوبی رشد کرده و میتوانند همانند خرچنگهای بالغ از آنها برای شکار غذا استفاده کنند. غذای megalopae زمانیکه در ستون آب زندگی می کنند ماننند دیگرموجودات پلانکتونی است اما پس از قرارگرفتن در بستر کفزی همه چیز خوار می شوند. جوونایل ها و بالغین خرچنگ آبی گوشتخواراند. مطالعات عادات غذایی نشان میدهد که بیشتر و بالغین شامل نرمتنان دو کفه ای ( mussels , oysters , clams ....) ، ماهیان ، سخت پوستان دیگر ، بقایای آلی و گیاهان و موجودات کفزی داخل بستر هستند.
خرچنگ آبی عادت به همجنس خواری هم دارد. خرچنگهای آبی بیش از 13% از رژیم غذایی را تشکیل میدهند. خرچنگهایی که از لحاظ وضع جسمانی ضعیف هستند، زوائد مهم خود را از دست میدهند و نسبت به دیگرموجودات ظاهر بدی پیدا می کنند و به احتمال زیاد در زمان پوست اندازی یا بلافاصله پس از پوست اندازی خورده می شوند. خرچنگهای papershell مرتباً اسکلت خارجی انداخته شده خودشان را مصرف می کنند.
ممکن است خرچنگهای آبی اثرات تعیین کننده ای بر روی گونه بی مهره گان تجاری از قبیل اویسترها( oysters) ، کلم های سخت ( hard clams) ، کلم های نرم ( soft clams) دارند و مشخص شد که بر روی پراکندگی و فراوانی گونه های بی مهرگان تاثیر دارد. شدت (عمق) شکار خرچنگ های آبی با توجه به ویژگی های شکارچی ( از قبیل اندازه ، مراحل چرخه زندگی ،ویژگی های فیزیکی و عادات تغذیه ای) متفاوت است. خرچنگ های آبی در مرحله لاروی بوسیله دیگر پلانکتون خواران، ماهیان کوچک فیلتر کننده، Combjellies , jelly fish خورده می شوند.
در حقیقت شکارچیان خرچنگ های آبی شامل ماهیان و دیگر خرچنگ های آبی هستند. دست کم 60 گونه ماهی به عنوان شکارچیان خرچنگ آبی شناسائی شدند. ماهیان اصلی شکارچی خرچنگهای آبی د رمراحل لاروی و جوونایل عبارتند از Red drum , Black drum ، مار ماهی آمریکایی (American eel ) Atlantic croaker , Cat fish , Sea trout , Striped Bass . همچنین خرچنگ های آبی به عنوان طعمه برای دیگرگونه های مهره دار هم عمل می کنند.

فعالیت ها و مهاجرت ها

خرچنگ های آبی و مهاجرند و زیستگاههای مختلف مصبی و نزدیک به ساحل را با توجه با نیازمندیهای فیزیولوژیکی در هر مرحله از چرخه زندگی اشغال می کنند. پس از رشد و نمود لاروی در آبهای با شوری بالا و بازگشت megalopae به آبهای مصبی، مراحل اولیه خرچنگ ( عرض کاراپاس mm 10-5 ) از هر دو جنس شروع به مهاجرت به سمت مناطق کم عمق و قسمتهای بالایی مصب ، با شوری کم تا متوسط ، مهاجرت می کنند خرچنگ های ماده در پوست اندازی pubertal جفت گیری میکنند و برای تخم ریزی به آبهای با شوری بالاتر مهاجرت می کنند در حالیکه نرها تمایل دارند در مناطق با آبهای شیرین باقی بمانند.
پنج الگوی کلی مهاجرت شناسائی شده است :
1- مهاجرت بهاره جوونایل های بزرگ و نرهای بالغ به قسمتهای بالائی مصب
2- بازگشت جوونایل های کوچک به قسمت علیای مصب
3- بازگشت ماده های تخمریزی کرده از قسمتهای دور از ساحل به مصبهای پائین تر در تابستان
4- مهاجرت ماده های gravid از قسمتهای علیای مصب به قسمتهای پائین تر مصب و دور ازساحل در پائیز
5- مهاجرت جوونایل های بزرگ و نرهای بالغ از قسمتهای بالائی مصب در November و December به سمت قسمتهای پائینی مصب.

فاکتورهای زیست محیطی
هچ تخم ها و رشد و نمو در یک رنج نسبتاً وسیع از شوری و درجه حرارت آب انجام می شود، اما این رنج در zoeal instars محدودتر است. بهترین رنج شوری و درجه حرارت برای رشد و نمو و بقای لاروی طی مطالعات آزمایشگاهی مشخص شد که دقیقاً منطبق با رنج این فاکتورهادر آبهای دریایی و قسمتهای پائین تر مصب است. جوونایل های خرچنگ آبی بالغ بر خلاف megalopae , zoeae نسبت به رنج گسترده شوری و درجه حرارت آب مقاومند.

منتشر شده توسط سمیه بهرام - کارشناس ارشدشیلات وعضو باشگاه پژوهشگران جوان دانشگاه آزاداسلامی واحدقائم شهر در تاریخ ۱۳۸۷ يکشنبه ۴ اسفند
نسخه چاپی

نظرات


هدیه

خیلی کامل و عالی بود.ممنون

نظر شما

نام:  
پست الکترونیکی:  
نظر شما: