نگارش : علیرضا کیهان پور

ضمن تبریک انتخاب شایسته ایشان که با رای قاطع نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی صورت پذیرفت ، موفقیت روز افزون وزیر جهاد کشاورزی و و همکاران تلاشگر این وزارتخانه را در راه خدمتگزاری عالمانه و صادقانه به کشاورزان ، روستاییان ، تولید کنندگان ، بهره برداران و سرمایه گذاران و دانش آموختگان بخش کشاورزی کشور عزیزمان ایران از خداوند متعال آرزومندیم زیرا ایران کشوری است که بخش کشاورزی آن نقش مهمی در اقتصاد ملی ایفا می کند . فراهم کردن اشتغال برای بیش از 240 درصد جمعیت شاغل کشور و داشتن 11/15 درصد سهم تولید ناخالص داخلی گویای همین واقعیت انکار ناپذیر است . ( مرکز آمار ایران 1382 ) . بنابراین کشاورزی به عنوان وسیع ترین و حیاتی ترین بخش مواد کشور از سویی بیشترین سهم را به لحاظ کمی در اشتغال و تولید ناخالص  داخلی بر عهده دارد و از سویی دیگر به علت نقش حیاتی و راهبردی آن در تغذیه مردم – از مزرعه تا سفره – با هیچ بخش دیگری قابل مقایسه نیست .

این دو نکته به بخش کشاورزی ایران بیشترین حساسیت را بخشیده است . افزون بر آن رشد روز افزون جمعیت و همچنین تغییرها و تحول های مداوم الگوهای تغذیه ، گسترش نقش کمی و کیفی صنایع تکمیلی و سرانجام تاثیر تغییرها و پیشرفتهای مداوم فناوری در مراحل مختلف فرآیندهای کشاورزی و نقش حیرت انگیز مهندسی ژنتیک ، کشاورزی کشور را  در یک حالت نیاز دائم به رسیدن به کاروان سریع کشاورزی علمی و همپایی آن برای رقابت در عرصه های اقتصادی  بین المللی و خودکفایی در عرصه ملی قرار داده است .

کشور پهناور ایران ، به رغم محدودیت منابع آبی ، دارای امکانات ، قابلیتها و ظرفیتهای بالقوه و قابل توجهی به ویژه از لحاظ تنوع اقلیمی ، خاک مساعد با بازده فراوان ، نیروی فعال و متخصص انسانی در بخش کشاورزی و زیر بخش های وابسته است . به طوریکه توفیق چشمگیر در راستای اهداف تعیین شده برای هر یک از بخش ها در برنامه توسعه کشور به یمن الطاف الهی ، تلاش  متخصصان جهادکشاورزی و همت فوق العاده و عاشقانه کشاورزان صبور و زحمتکش موجب شده است که کشاورزی به عنوان محور توسعه در برنامه های کلان توسعه کشور قلمداد شود.

روند فعالیت این بخش گسترده در سال های پس از دفاع مقدس نشانگر آن است که کشاورزی نه تنها می تواند با بستر سازی های مناسب و لازم ، از رشد قابل ملاحظه ای برخوردار شود ، بلکه در موقعیتی ، پیش شرط ضروری توسعه اقتصادی کشور محسوب می شود .

بهره برداری مطلوب از امکانات و ظرفیت های منابع پایه و توسعه همه جانبه زیر ساختها ، ارتقای سطح فناوری و کاربرد اثرگذار نهاده های تامین نوین زراعی ، گسترش پژوهش و تحقیقات ، آموزش به روز ترویج کشاورزی در راستای حفظ منابع پایه و توسعه پایدار کشاورزی با هدف تحکیم امنیت غذایی ، افزایش صادرات و کاهش تدریجی برخی واردات ضروری ، بهبود وضع کلی و تامین رفاه نسبی کشاورزان و روستاییان با هدف توسعه عدالت اجتماعی در شهر ها و روستاها ، از پیامدهای مهم اجرای شیوه های بستر سازی برای افزایش مستمر تولید غلات به ویژه برنج ، گندم و ذرت به شمار می آید.

به نطر می رسد اگر برنامه ریزان هوشمند و دلسوزو مجموعه مدیریت و برنامه ریزی هنگام طراحی برنامه های کلان و جامع بخش کشاورزی به میزان ظرفیت های منابع پایه و توسعه زیر ساخت های کشاورزی و زیر بخش های وابسته توجه خاص مبذول نمایند ، به طور قطع در قالب برنامه های جامع آب ، خاک و مکانیزاسیون ، زراعت ، باغبانی ، شیلات و آبزیان و ایجاد نظام های صحیح بهره برداری ، تحقیق ، آموزش ، ترویج و ترغیب ، تشویق و حمایت سرمایه گذاری می توان چنان این بخش را فعال تر کرد که مازاد تولیدات کشاورزی را به خارج از کشور صادر و از خروج ارز جلوگیری و با ارز آوری سود بخش خود اتکایی  را در آینده ای نه چندان دور بیش از گذشته شاهد باشیم.

تی . وو . شولتز از صاحبنظران کشاورزی جهان معتقد است : هنگامی که فرصت های سرمایه گذاری و انگیزه های موثر وجود دارند کشاورزان شن را به طلا تبدیل خواهند کرد.

ژاک دیوف دبیر کل سازمان جهانی خوار وبار کشاورزی ملل متحد ( فائو ) در نوشتاری تحت موضوع کشاورزی در جهان به سوی 2030 – 2015 می نویسد : تجارت گذشته نشان می دهد که کشاورزی در کل فرآیند توسعه ملی نقش حیاتی دارد به ویژه در کشور هایی که اشتغال و درآمد بخش عمده ای از جمعیت کشاورزی وابسته است .

دبیر کل فائو با تاکید مجدد براهمیت توسعه پایدار کشاورزی و روستایی و تولید داخلی در کشور های کم درآمد می نویسد : در بیشتر این کشورها اشتغال و درآمد وابستگی زیادی به کشاورزی دارد و معمولا در استراتژی بهبود وضعیت امنیت غذایی و فقرزدایی این کشورها ، کشاورزی جایگاه مهمی را به خود احتصاص می دهد و به همین دلیل است که در چارچوب استراتژی فائو ( 2015 – 2000 ) به توسعه پایدار کشاورزی و روستایی اولویت بسیار بالایی داده شده است .

از آنجا که کاهش فقر از چالش های جدی کشاورزی در دنیا در قرن 21 است لذا طبیعی است که بخش کشاورزی همچنان در کانون توجه به برنامه های توسعه اقتصادی و اجتماعی قرار داشته و رشد و توسعه آن یکی از اهداف راهبردی این برنامه هاست . در کشور ما نیز در قانون چهارم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی دولت ( 88 – 84 ) دولت موکلف شده است برنامه توسعه کشاورزی و منابع طبیعی را با محوریت خودکفایی در تولید محصولات اساسی کشاورزی ، تامین امنیت غذایی ، اقتصادی نمودن تولید و توسعه صادرات محصولات کشاورزی ، ارتقای رشد ارزش افزوده بخش کشاورزی حداقل به میزان رشد پیش بینی شده در این برنامه و از طریق انجام اقدام های ذیل به اجرا درآورد که با توجه به اهداف این نوشتار و به استناد بند " ی " ماده 18 قانون برنامه چهارم  توسعه چنین آمده است : ایجاد انگیزه برای جذب متخصصان توسط  تولیدکنندگان و بهره برداران  به منظور گسترش آموزش و ترویج با استفاده از خدمات فنی بخش خصوصی و تعاونی به میزان حداقل 30 درصد تولیدکنندگان و بهره برداران و توسعه تحقیقات کاربردی کشاورزی به میزان دو برابر شرایط سال پایه.

طبیعی است که برای تسریع حرکت به سوی رشد پایدار کشاورزی و تولید بیشتر به نظر می رسد مسائل بنیادی در این بخش را باید مورد توجه قرار داد و از طریق سرمایه گذاری های مناسب در زمینه های سرمایه انسانی ، سرمایه اجتماعی ، سرمایه طبیعی و با ایجاد تحول در ساختارهای اجتماعی و اقتصادی در بحش کشاورزی ، شرایط پایه ای ، استمرار و افزایش تولید های بخش کشاورزی را فراهم آورد .

اقدام های بنیادی و مهمی که باید در بخش کشاورزی انجام شود عبارتند از :

1 -  علمی شدن مدیریت مزرعه و واحدهای تولیدی و حضور در عرصه تولید محصولات کشاورزی

2 -  حذف بی سوادی و ارتقای سواد و مهارت شاغلان بخش کشاورزی

3 -  گسترش وسیع شبکه های آبیاری و بهره برداری از روش های ابیاری مدرن در سطح وسیع

4 -  فراهم ساختن امکانات سرمایه گذاری در امور زیر بنایی و امور جاری بخش کشاورزی در سطوح مورد نیاز

5 -  تقویت بخش های پولی و بانکی به منظور ارائه تسهیلات کوتاه مدت ، میان مدت و بلند مدت

6 -  استمرار خرید تضمینی محصولات اساسی کشاورزی و استمرار گسترش بیمه محصولات کشاورزی

فراموش نکنیم در دوره انقلاب نوین کشاورزی دنیا ، رقابت های تولیدی کشاورزی در سطوح بین المللی انجام می شود و امکانات سرمایه گذاری با محدودیت جدی روبه رو نبوده و مدیریت واحدهای تولیدی عموما مدرن و علمی است .

ژاک دیوف دبیر کل سازمان فائو بر این اعتقاد است که با ارزیابی چشم اندازهای پیشرفت در زمینه های امنیت غذایی پایدار در بخش کشاورزی ، لازم است عوامل بسیاری که بر این چشم اندازها تاثیر می گذارند ، تجزیه و تحلیل شوند . دامنه این مسائل از اقتصاد کلان و آینده منابع طبیعی و فناوری کشاورزی گسترده تر است .

دبیر کل سازمان خوارو بار کشاورزی ملل متحد در ادامه طرح دیدپاه های خود می گوید : با در نظر گرفتن مجموعه عوامل و مسائلی که مورد بررسی قرار گرفت و در گزارش کشاورزی در جهان به سوی فائو 2010 آمده است ، چنین نتیجه گیری شده است که یک عامل بیش از هر عامل دیگری در موفقیت یا شکست تلاش ها برای بهبود امنیت غذایی موثر است و این همانا توسعه تولید داخلی غذا درکشورهای  جهان است و در واقع مطالعه و بررسی فائو کوشش کرده است تا آینده کشاورزی را آنگونه که روی خواهد داد توصیف کند ، نه آنگونه که باید باشد . اما یافته های آن می تواند در شناخت آنچه که باید برای حل مسائل انجام شود ، به ویژه بازبینی لازم در سیاست ها و الویت ها بسیار راهگشا باشد .

امید انکه در بخش کشاورزی و زیربخش های وابسته در آستانه آغاز برنامه پنجم توسعه در دولت (93- 89 ) با بهره گیری بهینه از کلیه امکانات و سرمایه های فکری ، طبیعی ، اجتماعی و اقتصادی و الزامات مورد نیاز که توسط دلسوزان و اندیشمندان این گستره عظیم تولیدی که نقش به سزایی در طلوع انتظارات ، تحقق تلاش ها و تحکیم امنیت غذایی کشاورزی دارند بررسی کارشناسی شده و با اتکا بر دانش بومی که حاصل سال ها تجربه در کشور عزیزمان ایران بوده و با استفاده از فناوری های روز ، شاهد شکوفایی و ارتقای بهره وری هر چه بیشتر بخش کشاورزی نسبت به گذشته باشیم . در بینش مدیریت علمی ، خرده گرایی همراه با رفتارعقلایی مترادف با بهره وری و کارایی بع کار می رود  و اصولا مدیریت عبارت است از : دانش افزایش بهره وری و استفاده بهینه از منابع و امکانات موجود به منظور نیل به اهداف تعیین شده .  بهره وری  مفهومی است جامع و کلی که افزایش آن به عنوان یک ضرورت ، جهت ارتقای سطح زندگی ، رفاه بیشتر ، آرامش و آسایش انسان ها که هدفی اساسی برای همه کشورهای جهان محسوب می شود  و همواره مد نظر دست اندرکاران بوده و می باشد . فراموش نکنیم با مدیریت علمی و با هم اندیشی قاطبه صاحب نظران بخش کشاورزی می توانیم الگوی کارآمد و اثربخش را از همگرایی ، هم افزایی عملکردی و برنامه ریزی بر اساس خرد جمعی ارائه نماییم .

در پایات به جمله ای از یکی از اندیشمندان علم مدیریت – ژول پارکر – اشاره می شود که می گوید : چشم انداز بدون عمل یک رویاست ، عمل بدون چشم انداز از دست دادن زمان است اما چشم انداز به همراه عمل است که می تواند منجر به دگرگونی شود . لذا بخش کشاورزی ایران خواهد توانست تضمین کننده امنیت غدایی از مزرعه تا سفره در راستای توسعه پایدار کشاورزی باشد.

رقص خوشه های طلایی خود کفایی در وزش باد پاییزان مزارع کشور گوارای وجود کشاورزان ، روستاییان ، شهر نشینان ، کارشناسان ، محققان ، دانش آموختگان رشته های مختلف کشاورزی ، مدیران و همه کسانی باد که جز به اعتلای نام ایران و پیشرفت روزافزون بخش کشاورزی در این جهاد فراموش نشدنی به چیز دیگری نمی اندیشند.

انشاء الله